Aan het woord: Thierry Michel over L’Affaire Chebeya, Un Crime d’Etat?

L' Affaire Chebeya

Passerelle

In 2010 werd de Congolese mensenrechtenactivist Floribert Chebeya dood teruggevonden op de achterbank van zijn wagen. Z’n broek op de enkels, condooms naast en onder hem. Wat de politie in eerste instantie als een uit de hand gelopen seksspelletje aanziet blijkt al snel een koelbloedige moord te zijn. Een afrekening. En eentje die zelfs zal leiden tot de hoogste regionen van het Congolese politieapparaat.

Het zou de aanzet kunnen zijn voor een klassieke Hollywoodthriller, maar helaas gaat het hier om de bittere realiteit. Het is een verhaal waarmee de Belgische cineast Thierry Michel in zijn documentaire L’Affaire Chebeya, Un Crime d’Etat? om aandacht schreeuwt voor dit inktzwarte putje dat de Congolese regering zoveel mogelijk gedekt tracht te houden. Chebeya stond namelijk op het punt om een gruwelijke slachting tijdens een Christenmars twintig jaar terug wereldkundig te maken. Hij had beelden en wou die tonen aan John Numbi,  hoofd van de Congolese politie. Een moedige daad, eigen aan een moedig man, maar het zou helaas de laatste van z’n leven worden.

Thierry Michel is met deze documentaire niet aan z’n proefstuk toe. Zo klaagt hij met z’n werk al meer dan dertig jaar wantoestanden aan uit Congo (Congo River, Katanga Business) én daarbuiten (Iran, sous le voile des apparences). Vlak voor de avant-première van L’Affaire Chebeya in de Sphinx te Gent spraken we deze onvermoeibare beeldenstormer en stelden hem de volgende vragen :

Ik las op Congoforum.be dat u vorige week werd gearresteerd en aangevallen. Daarom misschien eerst en vooral, hoe gaat het met u?

L’Affaire Chebeya

Passerelle

Ach weet je, dergelijke zaken gebeuren zo vaak, je wordt het op den duur gewoon. Het was tijdens de herdenking van de door de politie verboden Christenmars, waar evenmin journalisten toegelaten werden overigens. Ik filmde toch en werd meegenomen door de politie, die me verhinderde verder te filmen. Toen ik ’s avonds weer m’n gang mocht gaan werd ik ook nog eens aangevallen. Maar zoals ik al zei, het hoort een beetje bij het vak, dus heb ik er mee leren leven.

Wordt u regelmatig geconfronteerd met dergelijke tegenkantingen?

Spijtig genoeg wel. Ik heb echt al van alles meegemaakt. Ik ben al talloze keren in de cel beland, uit het land gezet, noem maar op. Iets waar ik ook vaak mee geconfronteerd word is dat ze m’n films verbieden. Ik reis er vaak mee rond om ze te tonen in universiteiten en scholen in de landen waar ik film, maar gezien hun onderwerp worden mijn vertoningen vaak verboden.

Hoe verliep het filmen tijdens L’Affaire Chebeya?

Deze keer kreeg ik bizar genoeg enorm veel vrijheid. Ik ben er het militaire hof dan ook heel dankbaar, dat ze me toestond om tijdens het proces te filmen.

Hoe ben je bij dit project betrokken geraakt?

L’Affaire Chebeya

Passerelle

Ik kende Floribert Chebeya persoonlijk. Ik leerde hem twintig jaar geleden kennen, naar aanleiding van de originele Christenmars. Een vreedzame mars, van katholieken en protestanten samen, tegen het toenmalige regime. Een mars die helaas uitliep op een bloedbad. En voor Chebeya de aanleiding gaf om, eerst clandestien en daarna meer openbaar, de mensenrechtenorganisatie la Vox des Sans Voix op te richten. De Chebeya die ik toen leerde kennen en die ik tot twee laar geleden kende was een integer man. Vandaar dat ik het geen seconde geloofde dat hij betrokken zou geraakt zijn bij een seksmisdrijf, en dat het hier wel degelijk om een pure moord ging.

Ik vertrok aanvankelijk met de bedoeling om de begrafenis te filmen en het gevolg van de dood van Chebeya op de Congolese gemeenschap te registreren, maar al snel werd duidelijk dat dit geen gewone moordzaak was, maar integendeel eentje geregisseerd door mensen tot in de hoogste regionen van het Congolese politieapparaat. Er werden al eerder moorden gepleegd, onder meer op journalisten, maar die gebeurden nog eerder anoniem. Deze moord was brutaler want open en bloot, en bovendien gepleegd binnen de vier muren van het commissariaat van Kinshasa. Ik kon dan ook niet anoniem toekijken en besloot er een groter project van te maken.

Denkt u dat de juiste mensen zijn gestraft?

Ach, weet je, het militaire hof veroordeelde Commandant Mukalay en nog vier anderen tot zware straffen, wat op zich wel een goed teken is in deze heel broze democratie. Maar je wist eigenlijk al op voorhand dat de echte schuldige, John Numbi, hoofd van de Congolese politie en officieuze opdrachtgever van de moord, nooit beschuldigd kon worden. Als driesterrengeneraal had hij een hogere graad dan het hoofd van het militaire hof dat hem zou moeten veroordelen. Iets wat ze tot frustratie van velen dus nooit zouden kunnen doen

En hoe gruwelijk de moord op Chebeya ook moge zijn, er is bovendien ook nog de zaak van de Chebeya’s chauffeur, Fidèle Bazana. Deze verdween samen met de mensenrechtenactivist, maar zijn lichaam werd nooit terug gevonden. Ik hoop dan ook dat mijn film meer aandacht aan deze nieuwe zwarte bladzijde uit de Congolese geschiedenis kan schenken, want dat de democratie hier nog lang niet geïnstalleerd is, daar mag je zeker van zijn.

Even naar u persoonlijk dan, raakt u nooit gefrustreerd door het vele leed of door de vele tegenkantingen?

L’Affaire Chebeya

Passerelle

Nooit, integendeel! Ik ben niet alleen cineast, maar ook journalist, en als journalist moet je je pen steeds in de wonde doppen, om het met de woorden van mijn grote voorbeeld Albert Londres te zeggen. Het is net de taak van de journalist om de vele wantoestanden aan te klagen. Niet om ze af te breken, maar in de hoop om bij de dragen aan een mogelijke wederopbouw. Iets wat ik zeker ook met L’Affaire Chebeya wens te bereiken. Daarnaast krijg ik ook juist net veel voldoening als ik zie hoe gretig de mensen in Congo en daarbuiten geïnteresseerd zijn in mijn werk, dat vaak als enige vorm van spiegel van hun geschiedenis en cultuur geldt.

Heeft u, bij wijze van slotvraag al zicht op een volgend project?

Ja, voor m’n volgende documentaire bezoek ik opnieuw Katanga, waar ik meer bepaald een portret wil schetsen van de gouverneur van deze Congolese provincie, Moise Katombi, die je gerust de Berlusconi van Afrika mag noemen. Niet alleen is hij een mediatycoon, hij bekleedt ook een belangrijke post binnen de FIFA, en bovenal is het een te duchten zakenman, iets wat je in Afrika niet zo vaak tegenkomt, want de meeste zakenmannen in Afrika zijn buitenlanders.

Hartelijk dank voor dit gesprek!

Graag gedaan, en geeft u ook nog even mee dat mijn film niet alleen vandaag maar ook nog de komende weken zal lopen?

Het is bij deze gebeurd!

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...
TAGS: , , , , , , , , , ,

Comments are closed.