Review: High-Rise

Imagine

Imagine

David

David

Vandaag komt de langverwachte verfilming van de cultroman High-Rise van James Ballard in de zalen. Aan het roer staat het Britse wonderkind Ben Wheatley met wie je eerder deze week ook al een interview kon lezen op deze site.

Regie: Ben Wheatley

Cast: Tom Hiddleston, Luke Evans, Jeremy Irons

Rating: ★★★★☆

Het idee voor een verfilming van de roman van James G. Ballard uit 1975, doet al de ronde sinds het eind van dat decennium en had ooit zelfs Nicolas Roeg als potentieel regisseur. Het project kwam pas echt van de grond aan het eind van de vorige eeuw, toen Vincenzo Natali (Cube, Cypher) zijn zinnen zette op een adaptatie voor het witte doek. Uiteindelijk liep ook dat spoor dood en was het wachten op de hypergetalenteerde Ben Wheatley om uiteindelijk – veertig jaar na de eerste publicatie van het boek – een verfilming gerealiseerd te krijgen. Na de dubbele triomf van Kill List en Sightseers, waren de verwachtingen in ieder geval zeer hoog gespannen. Wheatley lost die echter moeiteloos in en slaagt er bovendien in om een filmversie te presenteren die –  zonder slaafs de literaire bron te volgen – alle ideeën en thema’s van Ballard intact houdt en tegelijkertijd toch vooral een brok pure cinema serveert.

Imagine

Imagine

De premisse van roman én film laat zich bedrieglijk simpel samen vatten: de bewoners van een hypermodern flatgebouw anno 1975, keren zich tegen elkaar en terwijl het sociale evenwicht in hun microcosmos steeds verder verstoord raakt, beginnen ze elkaar ook naar het leven te staan.  Dat mondt uit in een open ‘stammenstrijd’ tussen de verschillende sociale klassen die het gebouw bevolken. Die eenvoudige aanzet verbergt echter een ongelooflijk rijk veld aan betekenislagen, die allemaal vlekkeloos vertaald worden in het scenario van Amy Jump, vaste schrijf- en levenspartner van de regisseur.

Boek én film zijn in de eerste plaats een evocatie van het falen van de illusies van het modernisme en dan meer bepaald de utopische architectuuridealen van het befaamde CIAM-congres, dat de bevolking wou onderbrengen in perfecte ‘machines à habiter’, zodat mensen één konden worden met de functionele omgeving. In gebouwen als de ‘cité radieuse’ van Le Corbusier  vinden we dat geloof in de perfecte woon-unit ten volle terug, maar uiteindelijk moesten de ideeën het afleggen tegen de realiteit van de menselijke aard. Ook de architect van de woontoren uit High-Rise (een immer flegmatieke Jeremy Irons) gelooft dat zijn schepping een motor voor verandering zal zijn, een stap naar een nieuwe en betere samenleving. Zoals Dr. Laing, één van de nieuwe bewoners (Tom Hiddleston) al snel ondervindt, laat de sociale stratificatie van de maatschappij zich echter niet zo maar aan banden leggen. In het penthouse en de daktuin op de bovenste verdieping waar de bedenker resideert met zijn echtgenote, wordt ook de hele geschiedenis van het modernisme en het uiteindelijke debâcle ervan weerspiegeld – het traditionele landhuisje en de lieflijke flora die aangelegd werden om de vrouwelijke helft van het koppel tevreden te stellen, worden door de architect zelf geminacht, terwijl in die ‘arts & crafts’ movement natuurlijk precies de wortels terug te vinden zijn van het twintigste eeuwse modernisme. Het wegvallen van de voeling met die wortels is zeker niet de enige, maar in ieder geval één ván de oorzaken van de steeds utopischer weg die de beweging uiteindelijk zou inslaan. Wat een perfecte woningmachine moest zijn voor een klasseloze maatschappij (compleet met eigen supermarkt, gym, zwembad en alle mogelijke comfort) desintegreert in snel tempo tot een tribale samenleving die geregeerd wordt door de meest primitieve impulsen van de menselijke soort. In die bandeloze en wetteloze wereld, is het evenmin moeilijk om de ‘communitas’ en ‘liminale fases’ te herkennen van respectievelijk Victor Turner en Arnold Van Gennep, die elk beschreven hoe een structuurloze staat van ‘onevenwicht’ als transitie en potentieel geldt voor een nieuwe samenleving of status. Dat idee wordt door het script op slimme wijze een stuk verder uitgewerkt, door het toevoegen van enkele nieuwe momenten, die perfect aansluiten bij de geest van het boek.

Imagine

Imagine

Er is een ijzersterk beeld dat toont hoe, op een moment dat de hele samenleving in het gebouw al vervallen is tot absolute chaos, enkele vrouwen gezamenlijk kledij wassen in wat voorheen het luxueuze zwembad was. Terwijl rondom hen angst en geweld heersen, organiseren zij reeds een nieuwe vorm van maatschappij, gebaseerd op onderlinge solidariteit. Tegelijkertijd echter, confronteert de briljante coda ons met de historische realiteit: in een boodschap op de radio horen we de eerste aankondigingen van het Thatcher-tijdperk, waarmee de idealen van de jaren zeventig ten grave werden gedragen en het nieuwe genadeloze kapitalisme zich manifesteerde.

Het idee van een aantal bewoners op de ‘lagere verdiepingen’ die zich tegen de decadente hogere klasse keren, had makkelijk aanleiding kunnen geven tot een voorspelbare thrillerstructuur, een aanpak die het materiaal evenzeer in zich draagt. Wheatley wou zich naar eigen zeggen echter helemaal laten leiden door de ritmiek van het oorspronkelijke verhaal en kiest er duidelijk voor om elke vorm van eenvoudige spanningsopbouw op te offeren aan het verkennen van de voortschrijdende afdaling in de waanzin. De prent slaagt er ook in om hele beschrijvende gedeelten van de tekst om te zetten in puur visuele motieven, die ons zonder enige vorm van ellenlange dialogen zonder het minste probleem wegwijs maken in de woontoren én in de levens van de bewoners. We zien de gebeurtenissen dan ook door de ogen van een hele reeks verschillende personages, zonder dat we daarom de draad kwijt raken van de centrale gebeurtenissen. Dat is eveneens te danken aan het feit dat de film aanvoelt als een organische eenheid, door het gebouw te laten fungeren als een bijna levende identiteit die eigen wetten oplegt aan de bewoners en die evolueert van imponerende constructie van staal en beton, tot de personificatie van een bijna demonische aanwezigheid. Het donkere schilderij van Goya dat het penthouse siert is dan ook meer dan een toevallig decorstuk en leest als een schitterende voorafschaduwing van ‘things to come’.

Imagine

Imagine

Dat High-Rise zo goed werkt is bij gratie van de aanwezigheid van een leger talent voor en achter de camera. Uitstekende set-design, dito fotografie en knap gebruik van zowel populaire muziek als de uiterst effectieve score van Clint Mansell, dragen een aardig steentje bij, maar het is toch vooral Wheatleys visie als cineast die deze donkergrappige afdaling in de hel zijn grootste kracht geeft. Er zijn vage invloeden van regisseurs als Stanley Kubrick en David Cronenberg, van kunstenaars als Andreas Gursky en anderen, maar de Britse regisseur bouwt zonder meer een eigen idiosyncratisch universum op met beelden die ons afwisselend op intense wijze naar de keel grijpen en in surrealistische poëtische vervoering weten te brengen. Dat levert bij momenten taferelen op die je echt moet gezien hebben om ze te geloven, zoals de scène waarin een hautaine filmdiva als een sprookjesfee haar riante appartement binnen rijdt op een glanzend wit paard, om zichzelf vervolgens boudweg anaal aan te bieden aan haar wellustige gasten.

@supercalifilm volgen

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...
TAGS: , , , , , , , , , , ,

Comments are closed.