1980: The Elephant Man

The Elephant Man

Universal

Rating: ★★★★☆

Het hele jaar lang halen we elke week films boven die verschenen in het jaar 19*5 of die een bepaalde verjaardag mogen vieren in 2015. Deze week brengen we een terugblik op The Elephant Man uit 1980.

Regie: David Lynch
Cast: Anthony Hopkins, John Hurt, Anne Bancroft, John Gielgud, Wendy Hiller, Freddie Jones, Michael Elphick
Muziek: John Morris

The Elephant Man

Universal

Anno 1980 luidden American Gigolo, Raging Bull, The Shining en The Elephant Man een laatste volwassen periode van de Amerikaanse film in. De sombere visie van de films moest echter het onderspit delven tegen het gewicht van het allroundentertainment, dat aan de kassa’s alle records verpulverde. David Lynch is zeker een van de origineelste nieuwe stemmen uit die tijd en wordt gezien als het boegbeeld van de Amerikaanse surrealistische cinema. Drie jaar eerder had zijn opzienbarende regiedebuut Eraserhead, een spotgoedkope productie die erg geliefd was bij Stanley Kubrick en John Waters, hem al een schare fans opgeleverd. Met The Elephant Man draaide Lynch misschien wel de meest toegankelijke film uit zijn carrière – althans tot het rechtlijnige The Straight Story (1999) eraan kwam.

De in 1923 gepubliceerde memoires van de Britse arts Frederick Treves en het meer filosofisch getinte ‘The Elephant Man: A Study in Human Dignity’ van Ashley Montagu liggen aan de basis van de film, waarin maatschappelijke kleinzieligheid en de industriële opmars van Groot-Brittannië met elkaar in aanraking komen. The Elephant Man vertelt het waargebeurde verhaal van Joseph (John) Merrick, een zwaar verminkte jongeman die wegens zijn ongeneeslijke aandoening leefde in de hardvochtige schaduwwereld van het Victoriaanse Engeland aan het einde van de negentiende eeuw. Merrick leed aan neurofribomatose, een lichamelijke afwijking die verdikkingen in de huid en botten veroorzaakt en mogelijk het gevolg was van een trauma dat zijn moeder opliep tijdens de vierde maand van haar zwangerschap (wat geschiedkundig niet helemaal correct is, maar in de openingsbeelden van de film gesuggereerd wordt). Door zijn weerzinwekkende uiterlijk is Merrick (onvergetelijk vertolkt door John Hurt) het voorwerp van freakshows en kermisattracties geworden, waar hij ten prooi valt aan vernedering, uitbuiting en mishandeling. Anthony Hopkins is schitterend als Frederick Treves, de chirurg die hem uit dit mensonwaardige milieu bevrijdt en Merrick een onderkomen biedt in het Royal London Hospital. Naarmate Treves het vertrouwen van zijn patiënt wint, bloeit Merrick open tot een intelligent, verfijnd en zachtaardig man met een romantische ziel.

The Elephant Man

Universal

Lynch schetst een ontroerend beeld van de relatie tussen Merrick en de geneesheer (een personage waarmee de regisseur zich naar verluidt sterk identificeerde), die gefascineerd raakt door de verschijning van de olifantman, maar ook tot inkeer komt over de manier waarop hij hem in zekere zin ook zelf opvoert als een bezienswaardigheid of curiosum voor de rijkere klasse. Het monsterachtige ligt feitelijk dus niet bij het fysieke voorkomen van John Merrick, maar slaat veeleer op hoe de menigte met afschuw reageert op zijn misvorming (“Mensen zijn bang voor wat ze niet kennen,” verklaart de protagonist). Het door John Morris gecomponeerde Elephant Man-thema kan gezien worden als een metafoor voor de onschuld en het lijden van Merrick. De sfeervolle clair-obscurfotografie is van Freddie Francis (1917-2007), een van de meest prominente cameralui van Groot-Brittannië. Criticus Tom Huddleston stelt dat zijn expressionistische gebruik van licht en schaduw de invloed verraadt van F.W. Murnau en Jacques Tourneur. The Elephant Man werd een groot succes en was genomineerd voor acht Oscars, maar kon daarvan jammer genoeg geen enkele verzilveren.

 

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...
TAGS: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,

Comments are closed.