De complete Jacques Tati Collection

Lumière

Lumière

Hoewel Jacques Tati algemeen wordt erkend als één van de grote figuren uit de naoorlogse Franse filmgeschiedenis, dreigt hij toch soms wat in de vergetelheid te raken bij het grote publiek. Lumière bundelt nu alle films van deze belangrijke komiek in een schitterende box, die de kijker toelaat om het werk van Tati op optimale wijze te (her)ontdekken.

Voor de restauratie werd gewerkt aan de hand van de notities van Tati zelf, zodat de digitale transfers zo dicht mogelijk aansluiten bij de oorspronkelijke visie van de cineast. In het geval van bvb Jour de Fête uit 1947 wil dat zeggen dat we ook eindelijk de versie in kleur te zien krijgen die Jacques Tati voor ogen had en niet de zwart-wit versie die indertijd in de zalen kwam. Het Thomson-procedé waarin de film werd gedraaid was zo’n kort leven beschoren dat de verdelende studio geen andere keuze had dan de reserveversie in zwart-wit op de markt te brengen , daar er van de kleurenversie geen copies konden getrokken worden. In 1994 slaagde men er eindelijk in de originele kleurcopy te reconstrueren, zodat deze nu ook in alle glorie in de huiskamer kan bewonderd worden.

Lumière

Lumière

Jour de Fête vormde de grote doorbraak van Tati, die voorheen vooral bekendheid verwierf als komisch acteur in kortfilms van andere regisseurs. Deze kortfilms zijn eveneens opgenomen in de box, de meest in het oog springende is Soigne to gauche van René Clément, waarin Tati een staljongen speelt die droomt van een professionele bokscarrière.

Met Jour de Fête introduceerde Tati het centrale thema in zijn werk als regisseur: het gevecht van het individu met de hem omringende moderne omgeving. De films van de Franse meester bezitten een soms wat reactionaire visie op moderne architectuur en modernisatie, met protagonisten die steevast in conflict komen met de zielloze jungle van staal, beton en glas waarin het moderne leven hen opsluit.

Toch zou het verkeerd zijn de visie van Tati op de uitdagende architectuur van de jaren negentienvijftig en – zestig af te doen als louter naïef anti-modernistisch. In zijn grote meesterwerk Playtime staat andermaal de overwinning van de mens op de steriele omgeving centraal, maar uit de bijna abstracte schoonheid die gegenereerd wordt uit het spel met geometrische figuren en patronen, spreekt ook een fascinatie voor de schoonheid van deze architectuur.

Diezelfde dubbele houding is reeds aanwezig in Jour de Fête waarin een overijverige postbode de bedeling in zijn slaperige dorpje op enthousiaste wijze wil moderniseren, maar botst op de traditionele gemeenschap die geen boodschap heeft aan zijn nieuwerwetse methodes. De film toont reeds het sterk ontwikkelde gevoel voor ritme bij Tati, dat nauw aansluit bij de opbouw en perfectie uit de hoogdagen van de slapstick in de stille film.

Die kunde zou Jacques Tati perfectioneren voor de eerste van zijn Monsieur Hulot – films: Les vacances de Monsieur Hulot uit 1952. Het typetje van Hulot – het alter ego van de regisseur met pijp en hoedje – wordt hier voor het eerst opgevoerd in een bedwelmend nostalgische kijk op de wereld van vervlogen vakantiegenoegens. Terwijl de badgasten zich vermaken op zonovergoten Normandische stranden, zorgt de onhandigheid van Hulot voor een reeks kleine ongelukken die met onverbiddelijke logica uitmonden in catastrofes. De observatie van de steeds uitdijende chaos is bijzonder geestig en de glanzende zwart-wit fotografie van Jacques Mercanton en Jean Mousselle is bijzonder fraai.

Lumière

Lumière

Hulot keerde terug in Mon Oncle, wellicht de film waarin Tati het meest van leer trekt tegen de hem omringende moderniteit. Mon Oncle is een fascinerend spel met vorm en kleur, dat echter een vingeroefening zou blijken voor de film waarmee de naam Tati altijd zal vereenzelvigd blijven: Playtime.

Met Playtime bereikte de minimalistische humor van de komiek Jacques Tati een absoluut formeel hoogtepunt. Helaas betekende dat meteen ook het einde van de carrière van deze grote regisseur, die de financiële strop die deze productie veroorzaakte , niet meer verwerkt kreeg.

Arthur Schopenhauer beschreef architectuur ooit als de kunst die enkel in de ruimte bestaat en muziek als de kunst die enkel in de tijd bestaat. Die laatste definitie is evenzeer toepasbaar op de filmkunst die door montage en opeenvolging een nieuwe esthetische werkelijkheid creëert.  Doordat film echter gebruik maakt van beelden en beeldkaders, ontstaat binnen die beelden een tweede ordening die wél nood heeft aan een ruimtelijke schikking – waardoor je zou kunnen spreken van de architectuur van het filmbeeld. Met Playtime verwezenlijkte Tati één van de weinige werken uit de zevende kunst die architectuur – het herscheppen van de ruimte – tot zijn wezenlijke onderwerp maakte.

Lumière

Lumière

De modernistische bouwkunst van architecten als Le Corbusier of Ludwig Mies Van der Rohe, krijgt hier een filmisch equivalent in een virtuoze symfonie van beweging, lijnenspel en ruimtelijke segmentatie die net als de architecturale inspiratiebronnen sterke referenties bevat naar het abstracte werk van schilders als Mondriaan of Vasily Kandinsky. Het vaste Monsieur Hulot – typetje van Tati is hier niet langer een wat stuntelige Fransman die geestige voorvalletjes veroorzaakt in zijn provinciale omgeving, maar één van de zwervende mensen die verstrikt raakt in een genadeloze strijd met de klinische, streng vormgegeven wereld om hem heen. In deze jungle van staal, glas en beton zijn we getuige van een onwaarschijnlijke reeks intelligente gags waarin voorbijgangers en bezoekers voortdurend in conflict komen met de hen omringende urbane arena. De beheersing van ritmiek en het bijna louter visuele karakter van de humor, maken dat de film zich eigenlijk best laat lezen als een stille prent, waarin de dialoog volkomen ondergeschikt is aan het beeld.

Lumière

Tati liet een gigantisch decor bouwen, geïnspireerd door de toen splinternieuwe luchthaven van Parijs en de futuristische kantoorwijk La Défense, een decor dat het traditionele beeld van de bruisende trekpleister vervangt door een geordend, formalistisch geheel – een idee dat briljant wordt weergegeven in de manier waarop de klassieke monumenten van de Franse hoofdstad (De Eiffeltoren, Montmartre …) enkel in beeld komen als reflecties in de enorme glazen wanden van de nieuwe tempels van het grootstadsleven. Zoals de eindeloze muzak in de liften, lijken de Amerikaanse toeristen die de metropool bezoeken meer begeesterd door het idee van in Parijs te zijn dan door de stad zelf.

Vanaf het moment echter dat een krantenverkoper The Herald Tribune aanprijst – een verwijzing naar A bout de souffle van Jean-Luc Godard,  waarmee het beeld van het swingende Parijs gedefinieerd werd – herovert de jazz, als symbool voor vitaliteit en levenskracht, de gebeurtenissen en breekt de mens opnieuw door de cocon van de hem omringende architectuur. Tati laat het echte Parijs letterlijk weer tot leven komen door een groepje mensen een volkscafé te laten starten, terwijl rondom hen het oogverblindende maar dysfunctionele restaurant waarin ze zich bevinden, langzamerhand uit elkaar valt. Dit tweede deel is een niet te stoppen vloedgolf van destructie die de geesten van de mensen opnieuw tot leven en spel lijkt te bewegen. In dat opzicht is de titel “Playtime” ook de perfecte vlag die de lading dekt: Friedrich Schiller schreef in zijn Brieven over de esthetische opvoeding van de mens dat de speeldrift de strijd tussen de natuur en de rede in de mens in evenwicht brengt – een stelling die dit meesterwerk van het modernisme in de film, perfect samenvat.

Lumière

Na Playtime leek de de creatieve veer bij Jacques Tati gebroken. Traffic en Parade – beiden uiteraard ook opgenomen in deze box – zijn matige doorslagjes van de ideeën die hij in eerder werk veel sterker wist uit te werken. Halverwege de jaren zeventig werd Tati failliet verklaard, hij stierf in 1982 in Parijs. Hoewel hij nooit echt volkomen werd vergeten, duurde het toch enige tijd voor er een hernieuwde interesse groeide voor zijn werk en deze grote cineast opnieuw de status kreeg die hij verdiende. De box van Lumière biedt in ieder geval een unieke kans om het volledige oeuvre te verzamelen en met Playtime de optimaal gerestaureerde versie in huis te halen van één van de grootste films van de jaren zestig van de vorige eeuw.

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...
TAGS: , , , , , ,

Comments are closed.