DVD/Blu-Ray Review: Kis Uykusu (Winter Sleep)

Cinéart

Cinéart

Rating: ★★★★★

Winter Sleep van Nuri Bilge Ceylan ging wat verloren in het geweld van de zomerfilms. Met enige vertraging komt de Gouden Palm-winnaar van vorig jaar nu dan ook eindelijk op DVD, Blu-Ray en VOD. 196 minuten puur filmplezier en de kans om één van de beste films van 2014 alsnog te bekijken.

Als er naast de Hongaar Béla Tarr één cineast is die kan worden beschouwd als de erfgenaam van Michelangelo Antonioni of Theo Angelopoulos, dan wel de Turkse meester Nuri Bilge Ceylan. Met Angelopoulos deelt hij de lang aangehouden camerastandpunten, die tijd en het verloop ervan tot een wezenlijk onderdeel van de filmbeleving maken. Met Antonioni deelt hij de manier waarop ruimtes en landschap de mentale toestand van de personages veruitwendigen.

Nadat hij in Cannes reeds de ‘Grote Prijs van de Jury’ kreeg voor Once Upon a Time in Anatolia, sleepte hij in 2014 de felbegeerde ‘Palme d’Or’ in de wacht. Winter Sleep toont dan ook een cineast wiens contemplatieve, bedachtzame stijl tot volle rijpheid is gekomen. Dat resulteert in een verpletterend meesterwerk en zonder twijfel de meest gave film die Ceylan tot nog toe draaide.

Winter Sleep

Cinéart

Hoewel de regisseur vooral bekend staat om zijn lange, woordeloze scènes, is dit in de eerste plaats een praatfilm, die helemaal in het teken staat van de gesprekken die de personages met elkaar voeren. Centraal staat de figuur van Aydin, een rijke intellectueel die een bij avontuurlijke toeristen geliefd hotel uitbaat, ergens in de ruige steppe van Anatolië. Hij is rijk genoeg om zich volledig te kunnen verdiepen in zijn essays voor de plaatselijke krant, waarin hij reflecteert op de moderne Turkse maatschappij, de positie van de religie en de plaatselijke wantoestanden. De voormalige acteur kampt echter ook met tegenstrijdige gevoelens omtrent zijn carrière die nooit een hoge vlucht nam en zijn relatie met zijn echtgenote en inwonende zuster. Die zuster is gescheiden, woont terug in het ouderlijke huis en weet met haar bitterheid geen blijf. Nihal, de jonge mooie echtgenote van Aydin voelt zich van haar kant opgesloten in een liefdeloos huwelijk en zoekt bevestiging in liefdadigheidsacties die haar leven enige zin moeten schenken.

De film opent met een voorval dat als een rode draad doorheen de film loopt en de moeilijke verstandhouding weergeeft tussen Aydin en een huurder die betaalachterstand heeft opgelopen. Het gebeuren confronteert het hoofdpersonage met zijn maatschappelijke rol, terwijl hij in wezen liefst op theoretische wijze nadenkt over het leven en de maatschappij. Al gauw blijkt dat alle karakters in een soort ‘winterslaap’ verkeren en op handige wijze elke confrontatie met zichzelf uit de weg gaan. Onder de oppervlakte sluimert een rijk veld aan frustraties, angsten en gevoelens, dat stukje bij beetje ontgonnen wordt.

Cinéart

Cinéart

Dankzij de razend knappe dialogen die Ceylan en zijn echtgenote distilleerden uit het werk van Anton Chekov, levert dat diep snijdende portretten op van verloren zielen. Met Ceylan achter de camera is dit echter in de eerste plaats een intense cinematografische belevenis. Zoals steeds benut de regisseur zijn Cinemascope canvas voor uiterst gebalanceerde composities, die op subtiele wijze de actie uitdiepen en betekenis geven. Vaak zijn het summiere details die op indringende wijze een scène verrijken. Tijdens het terugkerende ritueel waarin Aydin zich over zijn teksten buigt – terwijl zijn cynische zus commentaar geeft, springt uit de hoek van het scherm een fel verlicht masker in het oog van de kijker. De roerloze camera registreert het gesprek, maar het opvallende masker vertelt ons wat we moeten weten over de relatie tussen de beide familieleden en het feit dat de voormalige theateracteur nog steeds wisselt van rol voor elke confrontatie met het werkelijke leven.

De beruchte Franse filmtheoreticus André Bazin schreef ooit over de manier waarop intelligente regisseurs de toeschouwer vrij laten in het maken van een eigen montage binnen een scène, om zo zelf betekenis te vinden en te duiden. De lange, schijnbaar onbeweeglijke dialoogscènes uit Winter Sleep bieden de toeschouwer inderdaad bij uitstek de kans om zelf de visuele taal van de scène te ontcijferen en de betekenis ervan te interpreteren. Het vergt de hand van een meester om een dergelijke aanpak in goede banen te leiden, maar Ceylan bewijst met verve dat hij die uitdaging als geen ander aankan.

De subtiele mise-en-scène wordt ondersteund door de bloedmooie fotografie van Gökhan Tiryaki – de vaste DOP van Ceylan – die elke conversatie uitlicht als een schilderij van Rembrandt. Het spel met clair obscur en warme lichtbronnen voor de interieurs, staat in scherp contrast met het overdadig witte licht voor de buitenopnames. Zoals de personages zelf, lijkt het leven binnen afgescheiden van de buitenwereld.

Uit de ontboezemingen en het verlaten van de eigen wereld, groeit langzamerhand ook een portret van de moderne Turkse samenleving waarin tegengestelde krachten aan het werk zijn. In een veranderende maatschappij die steeds minder welomlijnde ideeën heeft om op terug te vallen, legt de film grote verantwoordelijkheid bij de intellectuele elite. Die sluit zich al te vaak op in een ivoren toren, terwijl de teloorgang van oude waarden op vrijblijvende manier wordt aangeklaagd.

Cinéart

Cinéart

Al die ideeën worden door Nuri Bilge Ceylan gebundeld en vertaald naar het medium van de speelfilm, waarvan hij de plastische kenmerken op magistrale wijze aanwendt om de emoties en vragen uit de literatuur van Chekov vorm te geven. Met ruim drie uur looptijd vergt dit intimistische epos enige inspanning van de kijker, maar de beloning is dermate rijk en intens dat u deze uitdaging zeker niet mag uit de weg gaan.

DVD/Blu-Ray: de beeldkwaliteit van de DVD is voorbeeldig, maar die van de Blu-Ray is ronduit verbluffend en doet ruim eer aan de esthetische kracht van Ceylans cinema. Nergens is dat zo duidelijk als in de meesterlijke scène waarin Nihal het failliet van haar huwelijk dissecteert, terwijl haar echtgenoot in donkere schaduwen gehuld blijft. De diepe zwarttonen van de Blu-Ray geven u de kans elke visuele nuance van het moment te vatten.

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...
TAGS: , , , , , , , ,

Comments are closed.