Review: 12 Years a Slave

Belga Films

Belga Films

Rating: ★★★★½

Moest u ons vragen wat we van Shame vonden, zouden we antwoorden met een schouderophef en een apathische “meh”. Tuurlijk zette Michael Fassbender een sterke prestatie neer als seksverslaafde en bewees Steve McQueen dat hij een sterk visueel oog heeft. Maar wat was die goedkope subplot over die zus? En we zwijgen over dat ellenlange, onnodige “New York, New York”-zangsegment… Tegenover het audiovisueel experiment van McQueens eerste langspeelfilm, Hunger, was Shame nogal brave cinema.

Hoewel we niet in mineur willen beginnen bij de beschrijving van het grandioze 12 Years A Slave, moeten we wel toegeven dat McQueen zich weer heel braaf opstelt. Daar is natuurlijk niks mis mee, maar fans van Hunger zullen wat op hun honger blijven zitten. Het verschil: ditmaal heeft McQueen het scenario van iemand anders gekregen, en dat merk je duidelijk. Met de memoires van Solomon Northup als startpunt heeft John Ridley (scenarist Three Kings) een hartverscheurend relaas geschreven.

Belga Films

We schrijven 1841. Solomon Northup (gespeeld door Chiwetel Ejiofor) is een zwarte vrije man in New York. Wanneer zijn vrouw en kinderen voor drie weken op reis gaan, ziet Solomon er geen graten in om even bij te klussen als muzikant voor twee reizende artiesten. Na een beschonken avond verkopen de twee mannen de snurkende Solomon aan een slavendrijver. De eens vrije man wordt in sneltempo ontdaan van zijn kleren, mensenrechten en erger: zijn identiteit. Vanaf nu wordt hij nog enkel als “Platt” aangesproken.

Wie verwacht dat zich hier een revenge-thriller ontpopt à la Django Unchained heeft het fel mis. Aanvankelijk verwarrend en bevreemdend, maar uiteindelijk ook de immense kracht van de film, is dat Platt gehoorzaamt en zich stil houdt tijdens zijn martelaarschap. “Zo val je niet op,” adviseert een andere gekidnapte man op de boot naar New Orleans. Eens aangemeerd wordt Platt verkocht. En dan begint hij aan zijn 12 jaar lange bestaan als slaaf.

Het valt op hoe weinig tijdsaanduiding McQueen (en mogelijk ook Ridley) geeft. We weten nooit echt hoe lang Solomon op één plaats blijft. Daardoor toont McQueen dat hij amper streeft naar narratieve harmonie. Het verhaal transcendeert dan ook doelbewust de vertelling op vele niveaus. Solomon’s marteling vertaalt zich makkelijk naar de huidige staat van onze condition humaine. De burgerlijke leefwereld waarin Solomon “vrij” is wordt meermaals bekritiseerd. Hij is blind voor zijn eigen geprivilegieerde staat als vrije (zwarte) man. En hij keurt de “gedemocratiseerde” slavernij in zijn stad stilzwijgend goed. Dat maakt hem niet meteen een groot activist voor gelijkheid.

Belga Films

Je kan het hem natuurlijk niet kwaad nemen. Als burgerlijke stadsmens is hij weinig op de hoogte van de gebeurtenissen in het rurale zuiden. Of weet hij dat onbewust wél? Het is ook makkelijk om de lijn door te trekken naar hoe wij, Westerlingen, amper stilstaan bij de schending van mensenrechten. (Toe)kijken is dan ook, weinig toevallig, een terugkerend element in de film.

Maar is cinema niet het ultiem medium van passief toekijken? Inderdaad, en McQueen weet dit maar al te goed. Het is frustrerend om te zien hoe laf Platt naar de horror op de plantages kijkt (in plaats van all-Django te gaan). Maar het meest frustrerende is om toe te geven dat wij, als toeschouwers, deze horror van op de eerste rij willen meemaken. McQueen gaat ook de subversieve toer op door de plantagemeesters, het Kwaad, te vermenselijken. Vraag je na de film eens af of het personage van Benedict Cumberbatch écht zo vriendelijk was. De vertelling – net als de adembenemende fotografie – is compromisloos.

Belga Films

Er zijn een paar keuzes die ons niet konden bekoren. Zo vonden we de korte verschijning van Brad Pitt net iets te Jezusachtig, en zijn redevoering iets te letterlijk. We vonden het ook onnodig om een verkrachting te tonen waar Solomon weinig mee te maken heeft. Ook waren we geen grote fan van de soms wat manipulatieve montage. Maar daartegenover staan enkele magistrale scènes. Twee ervan hebben te maken met stroppen.

Daaronder werd een sterke soundtrack van Hans Zimmer gemonteerd, en een klankband om rillingen van te krijgen (of hoe het geluid van een zweepslag kippenvel teweeg kan brengen). We krijgen sterke vertolkingen van een resem bekende acteurs (Cumberbatch, Pitt, Fassbender, Paul Dano, Paul Giamatti, Sarah Paulson, o.a.). Maar Ejiofor blaast ze allemaal makkelijk weg met geen enkele valse noot in zijn zeer fysieke vertolking. We vermelden ook de sterke prestatie van de Keniaanse actrice Lupita Nyong’o als Patsey, een knappe slavin die liever zelfmoord zou plegen dan Fassbenders agressieve liefde te moeten doorstaan.

U snapt het al: dit is cinema om heel stil van te worden.

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...
TAGS: , , , , , , , , , , , , , , ,

Comments are closed.