Review: Winter Sleep

Cinéart

Cinéart

Rating: ★★½☆☆

Toen bleek dat ik Winter Sleep niet op mijn eentje kon bekijken bij Cinéart, was ik lichtjes pissig. Niet dat ik asociaal ben (hoewel…), maar die divan bij Cinéart is best wel comfortabel. Languit liggen tijdens een pre-visie van de Palme d’Or-winnaar leek me wel een fijn plan op een donderdagnamiddag. Maar de man met wie ik de sofa moest delen – een recensent voor twee grote Belgische magazines – was eigenlijk een fijne kerel. Beter nog: voordat we begonnen, maakten we nog wat grapjes over hoe we Nuri Bilge Ceylans Once Upon a Time in Anatolia best overschat vonden. Eens zien of de cineast ditmaal zijn ritme heeft gevonden in Winter Sleep?

Maar na anderhalf uur film drukte mijn collega-recensent plots op pauze en excuseerde hij zich tegenover mij: “Sorry, Brian, maar ik heb betere dingen te doen in mijn leven dan hiernaar kijken”. En plots was hij weg. En ik twijfelde eerlijk gezegd of ik nog wou blijven. Maar deze recensent is tot het bittere einde gebleven! Ik voeg er ook aan toe dat ik tweemaal in het keukentje van Cinéart ben binnengeglipt om een espresso te drinken. En dit op één uur tijd… Maar voor een film waarbij zoveel mensen de zaal hebben verlaten in Cannes, vond ik het een noodzakelijk kwaad om een zo objectief mogelijke recensie te schrijven.

Cinéart

Cinéart

Nochtans begint Winter Sleep goed. Ceylan monteert aan een logisch en aanvaardbaar tempo. Hij gebruikt ook sterk gechoreografeerde travels, waardoor het beeld dynamisch blijft en tevens fotografische expertise vertoont. Het landschap is mooi, personages komen en gaan en de soundtrack is best meeslepend. Toen de travel net voor de titel in het hoofd van Aydin (Haluk Bilginer) leek te kruipen, was ik helemaal mee. Maar eens die titel verdween, leek Ceylan ook komaf te maken met zijn initiële regie.

Aydin is een gepensioneerde acteur. De man is afkomstig van een goede familie en overleeft financieel dankzij de huizen die hij verhuurt in Anatolië. Hij heeft er ook een hotel, waar hij af en toe verblijft als hij niet in Istanbul vertoeft. Een appeltje voor de dorst waarschijnlijk. Hij schrijft af en toe gratis voor de lokale krant, vooral om zijn (politieke) mening te uiten. Zijn jongere vrouw Nihal (Melisa Sözen, wier uitdrukking doorheen de film steeds op ik-heb-net-een-vreemd-geluid-gehoord-in-huis blijft staan) kan zonder zorgen voor haar liefdadigheidsorganisaties werken. Aydin herbergt en onderhoudt ook zus Necla (Demet Akbag) – die net haar alcoholische echtgenoot heeft verlaten.

Het pad van Aydin en Hidayet (Ayberk Pekcan) – Aydins receptionist, klusjesman en vertrouwenspersoon – kruist dat van de jonge Ilyas (Emirhan Doruktutan), die kort daarna een ruit van Aydins auto inslaat met een steen. Waarom wil de knul niet zeggen. Hidayet brengt de jongen naar zijn vader, ex-bajesklant en dronkaard Ismail (Nejat Isler), die een pand van Aydin huurt. Ilyas’ gedrag ontketent onmiddellijk een verhit gesprek tussen Hidayet en Ismail, aangezien de laatste zijn huur een hele tijd niet heeft kunnen betalen. In naam van Aydin heeft Hidayet de deurwaarder op hem afgestuurd.

Cinéart

Cinéart

Ismails broer, de eeuwig vriendelijke Hamdi (Serhat Mustafa Kiliç), weet de gemoederen te bedaren. Wanneer Hamdi de volgende dag onaangekondigd in Aydins bureau staat, is hun conflict al snel duidelijk. Hamdi en co. willen geen gezichtsverlies lijden en willen natuurlijk Ilyas’ fout rechttrekken. Probleem is dat ze de 1.700 lire niet hebben om het raam terug te betalen. Aydin, die zich ongemakkelijk voelt bij Hamdi’s vriendelijkheid, laat het zo. Maar dan staat Hamdi de volgende dag wéér voor de deur, samen met Ilyas. Hij verplicht Ilyas zich te verontschuldigen bij Aydin door Ilyas Aydins hand te laten kussen…

Ik moest het wel hebben over dit A Separation-achtige conflict, hoewel Winter Sleep niet per se over deze verhaallijn gaat… Wat best wel opmerkelijk is, aangezien de drie bovenstaande paragrafen al zo’n anderhalf uur film hebben gevuld. Het ware conflict ligt eigenlijk tussen Aydin en Nihal, wier kille relatie na zo’n 140 minuten speelduur wordt blootgelegd. Dan pas tonen de personages hun pijn en bevreemding ten opzichte van elkaar. Op papier klinkt het allemaal interessant en ambitieus, maar laten we niet vergeten dat dit een Ceylan-film is…

Net als Andy Warhol (Sleep, Blow Job, Empire) en Béla Tarr (SátántangóThe Turin Horse) houdt Ceylan ervan om tijd voelbaar te maken. Hoewel de Turkse cineast – zoals we al vermeld hebben – montage gebruikt, lijken interacties zich bijna in real time af te spelen. In conversaties vinden stiltes plaats. Er wordt even een paar minuten over iets anders gebabbeld voordat we terugkeren naar de hoofdzaak. Het woord moraliteit lijkt 20.000 keer aan bod te komen. We snappen ‘t, Ceylan: in jouw statische, theatrale kaders zoek je toch een realiteit op.

Cinéart

Cinéart

Maar Ceylan heeft dan ook nog eens het vieze trekje zijn publiek te waarschuwen dat ieder beeld, ieder woord en iedere actie SYMBOLISCH is – van het openingsshot (een smeulend hoopje gras) tot het eindbeeld (het hotel onder een pak sneeuw)… Als kijker moet je deze beeldende poëzie steeds herinterpreteren. Daar is niks mis mee – daar dient cinema juist voor! – maar probeer zo’n kijkinstelling eens 3 uur en 6 minuten vol te houden… Na een tijd (en de minuten zijn voelbaar, geloof me maar!) begint het allemaal pedant berekend aan te voelen.

Persoonlijk kan ik zoiets niet aan. Als aandachtige student was ik alles in Winter Sleep braaf aan het interpreteren, maar om de vijf minuten verloor Ceylan mijn aandacht. Soms was het omdat ik zoveel moesten interpreteren, dat ik alles verplicht op een rijtje moest zetten. Soms was het omdat de conversaties me simpelweg niet boeiden. Vertelling is een kunst, en ik kon het niet laten om te bedenken hoe deze scène makkelijk geschrapt had kunnen worden of hoe die dialoog minstens vijf minuten had ingekort kunnen worden op de montagetafel.

Dat wil niet zeggen dat Ceylan een onkundige filmmaker is. Zijn fotografie is (meestal) om van te smullen. In zijn acteursregie vindt de man een juiste balans tussen het theatrale en het alledaagse. Maar ik vroeg me continu af waarom ik mij hierin moest inleven. Het virtueel onbestaande conflict vormt nergens een bedreiging voor een personage (Once Upon a Time had tenminste nog dat lijk als rode draad). De kilte tussen alle personages is tevens verlammend, alsof je werd volgepropt met Xanax voordat de film begon. Na zo’n twee uur film ben je eens blij als iemand het plots uitschreeuwt en passie vertoont.

Cinéart

Cinéart

Bovenop die ophoping van problemen vonden we de film ook pijnlijk eerstegraads. Hiermee wil ik zeggen dat Ceylans politieke gelaagdheid (en boodschap) snel leesbaar is. De film lijkt niet per se open te bloeien naar een nieuwe dimensie tijdens zijn ellenlange speelduur. We snappen ‘t: Aydin is een welgestelde intellectueel en de politieke crisis kan ‘m niet veel schelen, wat spijtig is. Het hotel representeert de internationalisering van Turkije. Nihal denkt dat inzamelingen alles goed zullen maken, maar losstaande gelddonaties zijn ook niet het beste middel voor een economische heropleving. Ze ondervindt dat trouwens op een uiterst absurde manier: een personage smijt vreemd genoeg haar geld in het vuur. Maar het is allemaal symbolisch, snap je?

Er zit te veel talent in deze film – zowel voor als achter de camera – om Winter Sleep af te schrijven. Liefhebbers van Ceylan zullen deze film waarschijnlijk op handen dragen, pompeus schreeuwend dat dit een ervaring is, een lyriek die je duidelijk niet begrepen hebt. Maar de pijnlijke waarheid is dat Ceylan deze lyriek tot twee uur had kunnen inkorten, en wat ritme betreft meer respect had kunnen opbrengen voor zijn publiek. Wie niet bekend is met Ceylan, zal waarschijnlijk knarsetanden doorheen deze Palme d’Or-winnaar, helaas. Als het enige soelaas mag bieden: het einde is goed…?

Maar als iemand me ooit vraagt of ik deze film nog eens wil zien, zal ik antwoorden met “neen, bedankt”. Ik heb ‘m al doorstaan en daarbij… ik heb betere dingen te doen met mijn tijd.

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...
TAGS: , , , , , , , , , , , , , , , , , ,

Comments are closed.