Les Monuments meurent aussi: Alain Resnais

Studio Canal

Studio Canal

Op 1 maart overleed de Franse filmgigant Alain Resnais, een man van wie de invloed op de filmwereld moeilijk kan worden overschat. Zijn langspeelfilmdebuut Hiroshima, mon Amour blijft ook ettelijke decennia na datum één van de belangrijkste films uit de geschiedenis en een prent die iedereen zou moeten gezien hebben voor hij of zij sterft.

Hoewel Resnais pas in 1959 zijn eerste langspeler draaide, had hij voordien reeds een indrukwekkend oeuvre opgebouwd met baanbrekende kortfilms. In die kortfilms komt reeds vroeg zijn blijvende fascinatie aan bod voor het fusioneren van de film met verschillende andere kunstvormen. Hij verkende die mogelijkheden voor de beeldhouwkunst in Les Statues meurent aussi, dat hij draaide samen met Chris Marker, de man achter de kortfilm La Jetée (die op zijn beurt dan weer de inspiratie vormde voor Twelve Monkeys van Terry Gilliam). Op briljante wijze versmolten architectuur en film in het hypnotiserende Toute la mémoire du Monde, terwijl in Guernica Resnais probeerde om schilderkunst te vatten in filmvorm.

Arte Video

Arte Video

Deze boeiende korte documentaire verdiept zich in het gelijknamige schilderij van Pablo Picasso dat het bombardement op de Spaanse stad Guernica tijdens de burgeroorlog in 1937 verbeeldt. De opmerkelijke symbiose tussen film-,  schilder- en beeldhouwkunst bevat reeds een aantal stijlkenmerken uit Hiroshima, mon Amour, het meesterwerk waarmee Resnais zich negen  jaar later zich zou ontpoppen tot één van de toonaangevende cineasten van zijn generatie. De regisseur maakt hier optimaal gebruik van de mogelijkheden van het filmmedium (geluid, montage, beeldovergangen en de kans om verschillende werken van Picasso samen te brengen) om ons een  inzicht te verschaffen in de essentie van het schilderij. De voorgedragen tekst die de beelden begeleidt is van de hand van de Franse dichter Paul Éluard.

Ook de versmelting van film met theater zou Alain Resnais meermaals aan bod laten komen, zoals late werken als Pas sur la Bouche, Aimer, Boire et Chanter of Fumer/Pas Fumer illustreren.

Hoewel Resnais gemakkelijkheidshalve wordt ingedeeld bij de Nouvelle Vague, is er toch een wezenlijk onderscheid tussen cineasten als Godard en Truffaut en de Rive Gauche beweging waar Resnais zelf deel van uitmaakte. Geïnspireerd door de experimenten in de literatuur van schrijvers als Alain Robe-Grillet, benaderde deze splinterbeweging van de Nouvelle Vague, de vernieuwing van de beeldtaal in de film in de jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw, meer vanuit een filosofisch en intellectualistisch oogpunt.

Pathé

Met Hiroshima, mon Amour, L’Année dernière à Marienbad en Muriel ou le temps d’un Retour, draaide de Franse grootmeester een triptiek die ook nu nog – terecht –  wordt aanzien als één van de meest belangrijke bijdragen ooit aan de zevende kunst. In de drie prenten verkent de cineast de manier waarop het filmbeeld om kan gaan met concepten als tijd, ruimte en geheugen. Hij doet dat op een manier die ons in absolute termen duidelijk maakt dat cinema zoveel meer is en kan zijn dan louter het vertellen of illustreren van verhalen. Filmtheoreticus Mark Cousins merkt in zijn monumentale boekwerk The Story of Film (later verwerkt tot een ruim vijftien uur durende televisieserie) op dat na de films van Godard en Resnais montage voor het eerst in de geschiedenis niet langer het equivalent was van begrippen als terwijl, vervolgens of tegelijkertijd, maar dat shots plots een identiteit op zichzelf geworden waren, onafhankelijk van wat er werd afgebeeld en een idee uitdrukkend over tijd en ruimte. Die manier van denken over film had een enorme invloed en regisseurs als Michelangelo Antonioni, Terrence Malick, Béla Tarr of Theo Angelopoulos werden zeer sterk geïnspireerd door deze materie.

Alain Resnais

In zijn latere carrière bleef Resnais experimenteren met de verruiming van de filmtaal. Een enkele keer leverde dat een heroïsche mislukking op zoals La vie est un roman, maar zelfs in minder werk bleef hij eindeloos fascinerende cinema afleveren zoals Stavisky, On connait la chanson of het briljante Fumer/Pas Fumer. In dat laatste werkstuk, een dubbelfilm waarin Sabine Azéma in de ene versie aan het begin een sigaret opsteekt en in de andere niet, worden niet minder dan 32 verschillende verhaallijnen en variaties gedistilleerd uit het nemen van de ene of de andere beslissing.

Bovenal was Alain Resnais een filmmaker die het lef had om wars van alle modes en trends zijn eigen visie trouw te blijven. Hij laat een collectie aan films na die weinigen kunnen evenaren en ons op overrompelende wijze de kracht van de filmkunst in zijn meest pure vorm openbaren.

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...
TAGS: , , , , , , , , , , , , , , , ,

Comments are closed.