Vijf sleutelfilms van Hayao Miyazaki

Studio Ghibli

Studio Ghibli

The Wind Rises komt deze week bij ons in de zalen. Hiermee tekent de Japanse animatiereus Hayao Miyazaki zijn filmisch testament. Hoewel zijn naam sinds Spirited Away toch wat bekender in de oren klinkt, blijft hij in het westen een figuur die lang niet de bekendheid geniet die hij verdient. Omdat we uw blik met veel plezier verruimen: vijf sleutelfilms van de grootmeester, stuk voor stuk meesterwerkjes die u mits enige inspanning ook op de Belgische dvd-markt kan te pakken krijgen, al dan niet in geïmporteerde (vooral Britse) versie.

Nausica of the Valley of the Wind (Kaze no tani no Naushika) – 1984

Miyazaki begon zijn carrière in de jaren zestig en zeventig  van de vorige eeuw als animator voor televisiereeksen zoals het succesvolle Heidi – waarop Studio 100 momenteel de uitzendrechten bezit. Al gauw begon hij ook zelf de regie in handen te nemen van sommige reeksen en met de bioscoopversies van zijn serie Rupan Sansei draaide hij voor het eerst volwaardige langspeelprenten. Met Nausica tekende de Japanner voor zijn eerste loepzuivere meesterwerk. (terzijde: laat u niet vangen aan de Amerikaanse versie die werd uitgebracht onder de titel Warriors of the Wind, een zwaar verminkte en opnieuw gemonteerde editie die – uit bezorgdheid voor de brave zieltjes van Amerikaanse kinderen – alle té gewelddadige inhoud schrapte en die werkelijk niet om aan te zien is).

Studio Ghibli

Studio Ghibli

Nausica introduceert het sterke ecologische bewustzijn van Miyazaki (dat we later ook terugvinden in bijvoorbeeld Princess Mononoke) aan de hand van een dystopische wereld waar natuurrampen en een nucleaire holocaust de aarde herschapen hebben tot een ruïne. De heldin is een vrouwelijke krijger die zich probeert staande te houden in de oorlog tussen de verschillende fracties die wat nog rest van de planeet bevolken. Die sterke vrouwelijke personages zijn een andere constante in het werk van de meester, dat gevuld is met meisjes en dames die ver af staan van de traditionele prinsessen die op dat moment nog de Disney-films bevolkten. Nausica of the Valley of the Wind is een overrompelend science-fiction avontuur dat de kracht van cinema ten volle uitspeelt om ons binnen te loodsen in volkomen nieuwe werelden en een bloedstollende climax offreert die u niet licht zal vergeten. Ook de fascinatie die de jonge Hayao als zoon van een vliegtuigbouwer ontwikkelde voor vliegende machines is hier reeds duidelijk aanwezig – het zou een ander element worden dat in al zijn films prominent op de voorgrond komt en nu zijn finale beslag kent in The Wind Rises waarin de hoofdrolspeler een ontwerper van vliegtuigen is.

Castle in the Sky (Tenkû no shiro Rapyuta) – 1986

Studio Ghibli

Studio Ghibli

Terwijl in Hollywood Tom Cruise door het luchtruim scheert in Top Gun, draait Miyazaki aan de andere kant van de wereld een avontuurlijke animatiefilm die inzake pure adrenaline gerust kan wedijveren met zijn westerse tegenhangers. Er zijn luchtpiraten, vernietigende robots gewapend met laserstralen en een reddingsactie op een soort luchtscooters, die werkelijk elke beschrijving tart.

Tegelijkertijd echter toont de goeroe van de oosterse animatiefilm zijn niet te evenaren oog voor de visuele kracht van getekende beelden in verstilde momenten zoals de heldin die tegen de achtergrond van de nachtelijke sterrenhemel uit de lucht valt of de waarlijk betoverende sequens waarin de twee jonge protagonisten voor het eerst voet zetten op het zwevende kasteel dat verborgen ligt achter een geheimzinnige wolkenformatie.

My neighbour Totoro (Tonari no Totoro) – 1988

Een film die in thuisland Japan nog steeds tot de meest succesvolle aller tijden behoort (rekening houdend met de inflatie van de ticketprijzen) en daar een bijna goddelijke status geniet. Wijlen Roger Ebert, criticus voor de Chicago Sunday-Times, merkte indertijd op dat dit een film is zonder antagonisten: er is geen nood aan tegenstanders, missies of te vervullen opdrachten; alles en iedereen bestaat in harmonie en de enige rimpelingen worden veroorzaakt door dagdagelijkse gebeurtenissen als het bezoeken van iemand in het ziekenhuis of een plotse regenbui. Het verhaal handelt over kleine bosgeesten die blijkbaar alleen door kinderen kunnen worden gezien en die in perfecte balans met de hen omringende natuur leven. Het ene echte drama wordt veroorzaakt door het vermist zijn gedurende enkele uren van een meisje, waarna haar zus de hulp in roept van haar (ingebeelde ?) vriendjes uit het geestrenrijk.

Studio Ghibli

Studio Ghibli

Alles in Totoro zit juist: van de weldadig rustgevende sfeerschepping over de schitterende score van huiscomponist Jô Hisaishi, maar vooral de ongelooflijke landschapstaferelen die het ritme van het veranderende licht van de dag volgen en echo’s oproepen aan de romantische schilderkunst van John Constable of de Franse school van Barbizon. Er valt een boek te vullen enkel en alleen met de beschrijving van de meesterlijke manier waarop Hayao Miyazaki hier getekende realiteit, lichtschakeringen en topografische elementen versmelt tot picturale pareltjes die hun gelijke in de geschiedenis van de animatiefilm nauwelijks kennen.

Spirited Away (Sen to Chihiro no Kamikakushi) – 2001

Na de Oscar voor beste animatiefilm, ontdekte de hele wereld plots Spirited Away. Wat mij betreft is het ook het grootste werk van de regisseur, een film waarin je bij elke herhaalde visie nieuwe elementen ontdekt.

Studio Ghibli

Studio Ghibli

Een klein meisje ziet hoe haar ouders door een vloek veranderd worden in varkens en probeert in een badhuis bevolkt door de meest bizarre geesten, een manier te vinden om de betovering ongedaan te maken. Dit is een prent waarin de ongebreidelde fantasie van de maker uit elk beeld spat. Achter elke hoek schuilt een verrassing en je komt ogen tekort voor het aanschouwen van de visuele rijkdom die alweer een nieuwe kamer in het fantastische badhuis herbergt. Ook hier zijn de tekeningen gelardeerd met referenties aan de schilderkunst en sommige scènes bezitten een bijna onaards broze schoonheid die aan het onwaarschijnlijke grenst. Als u in uw leven besluit om slechts éénmaal een Japanse animatiefilm te bekijken dan zou deze Spirited Away bovenaan uw lijstje moeten staan.

Ponyo on the Cliff by the Sea (Gake no ue no Ponyo) – 2008

Studio Ghibli

Studio Ghibli

Naast Totoro wellicht de film van Hayao Miyazaki die het meest toegankelijk is voor jonge kijkers. Het is een sterk eigenzinnige bewerking van het verhaal van de kleine zeemeermin , doorspekt met de ecologische bekommernis van de cineast. Er is een ongewoon sterke emotionele geladenheid in de kijk op de kindertijd en de verhouding tot ouders en volwassenen, maar de film onderscheidt zich binnen het oeuvre van de regisseur vooral door de zeer afwijkende tekentechniek. Het krachtige en heldere lijnenspel maakt hier plaats voor een stijl die aan aquarel doet denken en vooral gebruik maakt van uitdijende en in elkaar lopende kleuren en vormen die wonderwel passen bij het idee van de verbindende kracht die het water heeft in het verhaal. Sterk verschillend van zijn andere werk en daarom ten onrechte wat afgeschreven als een mindere titel – een film die absoluut het (her)ontdekken waard is.

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...
TAGS: , , , , , , ,

Comments are closed.