Zomerfilmcollege 2015: Die Sehnsucht der Veronika Voss

The Criterion Collection

The Criterion Collection

Afgelopen week presenteerde het Zomerfilmcollege vijf films onder het bannier van een ‘meesterwerk-in-context’. De tweejaarlijkse hoogmis van de Vlaamse Dienst voor Filmcultuur wijdde zich dit jaar deels aan Jean-Luc Godard en deels aan Burt Lancaster en besloot zijn dagen met een reeks van grote films die telkens (on)rechtstreeks verbonden waren met Carl Theodor Dreyers Vampyr, het pièce de résistance dat op vrijdag werd gescreend. Die Sehnsucht der Veronika Voss, de voorlaatste productie en dus op één-na-laatste zwanenzang van de Duitse veelfilmer Rainer Werner Fassbinder, was de laatste in rij.

Fassie sneert in een still uit Warnung vor einer heiligen Nutte, The Criterion Collection

Fassie sneert in een still uit Warnung vor einer heiligen Nutte, The Criterion Collection

Fassie was één van die household names uit de New German Cinema, de verzamelnaam voor de ‘beweging’ van Duitse regisseurs die in de jaren 60 tot 80 furore maakten in het internationale arthouse circuit. Tot die kliek behoorden ook Wim Wenders en Werner Herzog maar Fassbinder was de man wiens reputatie zijn films voorafging, een creatief genie met een roekeloze werkethiek. Op amper zestien jaar tijd draaide hij 43 films die hij met een buik vol Cuba Libre schreef en schoot, verslingerd aan de set en de rush die het momentum van breidelloze productiviteit met zich meebracht. Aan dit bikkelhard werkritme hield Fassbinder verbeten vast, ondanks zijn uitspattingen van drank en drugs. Er is geen ander regisseur voor wie de twee polen met zoveel innerlijk geweld samengingen, of voor wie het adage ‘work hard, play hard’ zo’n manier van leven was met zo’n voortreffelijke resultaten. Zijn iconische leren jasje stond hem goed, en zijn permanente blik van doorvoelde minachting nog beter.

Net zoals zijn grote favoriet Douglas Sirk was Fassbinder verknocht aan het melodrama. Het was zijn lievelingsgenre en Fassie bleef trouw aan de conventies van het genre met scenario’s waarin zijn personages moesten opboksen tegen verstikkende sociale conventies of ten onder gingen aan persoonlijke demonen en emoties die ze eigenlijk niet de baas konden (Angst essen Seele auf, Faustrecht der Freiheit). Hij doorvlocht ze met een arsenaal aan Brechtiaanse vervreemdingstechnieken (pancartes, didactische voice-overs, uitgevlakte of net bijzonder histrionische acteerprestaties) die een presentationele stijl in de hand werkten zonder emotionele waarachtigheid uit de weg te gaan. Werner begreep zijn verloren zielen en werd hun vruchteloos gespartel naar een bestaan dat niet zo verdomd uitzichtloos was nooit moe, from the bottom of a bottle or a broken heart and back up again, of niet meer. Het was stof waarover hij kon meepraten.

The Criterion Collection

The Criterion Collection

Samen met Die Ehe der Maria Braun en Lola vormt Veronika Voss een trilogie van historische drama’s die telkens een andere periode uit de Duitse geschiedenis belichten en zich concentreren op de weerslag die het individu van maatschappelijke veranderingen ondervindt. Veronika Voss werd gebaseerd op het leven van de stille filmactrice Sybille Schmitz (ook te zien in Dreyers Vampyr) maar draagt niet te veel politieke ballast. Fassie doet hier immers opnieuw waar hij zo goed in is: een melodrama fabriceren. Veronika Voss gaat over een ex-steractrice die uit haar baan werd geschopt, van de UFA-studio naar de straatstenen van München. Bij Fassbinder zien we Veronika Voss in 1955, after the dream en na de oorlog en de val van het Derde Rijk. Een carrière heeft ze niet meer, maar wel een morfineverslaving die in stand wordt gehouden door een lesbische arts die haar exploiteert.

The Criterion Collection

The Criterion Collection

Net zoals Norma Desmond in Sunset Boulevard is ook Veronika larger than life en leeft ze in een gestileerde zeepbel van contrastrijke zwart-wittinten, achter beglazing of omlijst door raamwerk. De sequentie waarin ze thee gaat drinken met de journalist die zich doorheen het laatste stadium van haar leven zal opwerpen als een trouwe en begane minnaar, is tekenend voor de stijl die Fassbinder zijn thema toekent. Hij neemt het afscheid tussen de twee in long shot, hardnekkig overbelicht en haast pijnlijk om zien, een spot op Veronika, de onverbiddelijke fantaste, die naar haar aanvoelen nog steeds elke seconde van haar bestaan in het voetlicht leeft. De balkonnade van het café lijkt haast een filmset of een stelling uit een dure theaterproductie, haar speech gericht naar de camera, naar haar regisseur, naar ons, en pas in tweede instantie naar de man die schoorvoetend naast haar wacht en helemaal niet opgewassen lijkt tegen zoveel theatergeweld. Het zijn Brechtiaanse zetten die hier volledig doordacht en met voeling voor het thema werden ingevoerd.

The Criterion Collection

The Criterion Collection

In tegenstelling tot Angst essen Seele auf of Faustrecht der Freiheit is Veronika Voss een bewust ironisch melodrama waarin de dramatische hoogtepunten worden onderstreept en dus gecompromitteerd door leutige iris en wipe shots, elementen die je in een B-film of stille komedie zou verwachten, maar niet noodzakelijk in een drama met het nodige sérieux. Veronika kotst zich de longen uit het lijf na een overdosis pillen en Fassbinder knipt van de scène weg met zwartgallig genot en een ironisch contrapunt.

Veronika Voss was de voorlaatste film van Fassbinder die vijf maanden na de release het leven liet en één van de weinige films uit zijn oeuvre die alleen al omwille van zijn esthetische verdiensten de moeite waard is. Op Werner hef je het glas met respect, te zijner nagedachtenis gespiked met een shot rum.

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...
TAGS: , , , , , , , , , , , , ,

Comments are closed.