1964: Il Deserto Rosso

Rizzoli Film

Rizzoli Film

Een uitgebreide introductie hoeft niet voor Michelangelo Antonioni, een van de grootmeesters van de moderne cinema. Zijn ster rees snel toen hij in 1960, ’61 en ’62 opeenvolgend L’Avventura, La Notte en L’Eclisse op een eerst nog verbouwereerd publiek losliet. Maar Cannes en Berlijn vielen al gauw als een blok voor de Italiaanse beeldenkunstenaar, poëet en filosoof. Er wordt vaak gesproken over Antonioni’s trilogie van de eenzaamheid, elegieën over vervreemding en de onmogelijkheid van oprechte liefde in de moderne wereld.

Kort nadien ruilde Antonioni zijn zwart-wit esthetiek in voor een expressief gekleurde trilogie. De samenwerking met producer Carlo Ponti bracht Blow-Up (1966), Zabriskie Point (1970) en het geniale Professione: Reporter (1975). Maar Il Deserto Rosso, misschien wel zijn meest merkwaardige film, maakte Antonioni precies 50 jaar geleden tussen deze trilogieën in, als een soort overgang, van zwart-wit naar kleur en van een heel ingetogen naar de iets exuberantere cinema. Hij won er de Gouden Leeuw mee in Venetië.

Visueel betekent Il Deserto Rosso een breuk voor Antonioni, maar thematisch leunt de film sterk aan bij zijn voorgaande trilogie. Giuliana, vertolkt door Antonioni’s muze Monica Vitti, is getraumatiseerd na een ongeluk met een vrachtwagen en kan zich niet meer aanpassen aan de realiteit. Ze woont samen met haar man Ugo (Carlo Chionetti) en zoon Valerio (Valerio Bartoleschi) in de sterk geïndustrialiseerde havenstad Ravenna. Die moderne en abstracte omgeving veruiterlijken de isolatie die Giuliana ervaart tegenover haar relaties en haar omgeving. Ze is het voorbeeld van de neurotische vrouw die we ook te zien krijgen in latere films in de jaren zestig zoals Polanski’s Repulsion en Bergmans Persona.

Wanneer ze Corrado (Richard Harris) leert kennen, een zakenpartner van Ugo, lijkt ze iemand te hebben gevonden die haar gevoel van vervreemding deelt. Met mondjesmaat geeft ze haar gevoelens vrij aan Corrado en biecht ze op dat ze zelfmoord probeerde te plegen kort na haar ongeluk. Giuliana en Corrado’s gevoel van vervreemding zijn echter van een heel verschillende aard. Corrado is een vrijbuiter die niet te lang op dezelfde plek wil blijven. Giuliana’s escapisme is veel existentiëler, maar ze kan er zelf de vinger niet op leggen. Haar verschillende pogingen om te ontsnappen aan de realiteit leiden nergens heen en de film eindigt terug zoals hij begon. Giuliana loopt opnieuw door het desolate industriële landschap met haar zoon Valerio, die zich afvraagt wat er gebeurt met de vogeltjes wanneer die door de giftige gele fabrieksgassen vliegen. Giuliana stelt hem gerust dat de vogeltjes intussen weten dat ze daar niet meer mogen doorvliegen. Een hoopvol einde voor Giuliana? Of een pessimistische kijk op de toekomst van het moderne subject?

“There’s something terrible about reality, but I don’t know what it is. No one will tell me.”

Rizzoli Film

Rizzoli Film

Het is niet de plot die het verhaal van Il Deserto Rosso drijft, maar het camerawerk, de mise-en-scène, de kleuren en geluiden die ons vervoeren. De personages worden versmacht door de indrukwekkende industriële landschappen en het oorverdovende lawaai van de onaflatende machinerie. Het zou een aanklacht kunnen zijn tegen de moderniteit, tegen de onpersoonlijkheid ervan, zoals Charlie Chaplins Modern Times. Maar Antonioni verfoeit de moderniteit niet. Integendeel, zijn kaders maken abstracte kunstwerkjes van de pijpleidingen en machines. Il Deserto Rosso is vooral een psychologische trip door Giuliana’s hoofd. Zo kiest DOP Carlo Di Palma er samen met Antonioni voor om Giuliana consequent met een lange lens in beeld te brengen waardoor de achtergrond wordt samengedrukt en out of focus is. Het is de perfecte verbeelding van de isolatie die het hoofdpersonage voelt van haar omgeving, maar ook met de verdere abstrahering van haar omgeving als gevolg.

Rizzoli Film

Rizzoli Film

Il Deserto Rosso werd gefilmd in het onnavolgbare Technicolor, een superieure techniek om kleurenfilm te bekomen. Het geeft niet per se een juiste kleurenindruk van de wereld, maar biedt zoveel contrast en saturatie dat elk klein kind aan het scherm geplakt blijft. Antonioni maakte onmiddellijk gebruik van het voor hem nog nieuwe kleur om op expressionistisch/impressionistische wijze betekenis aan de wereld te geven. De bekende openingsscène waarin Monica Vitti in een felgroene jas en met haar rode haren door het grijze fabriekslandschap dwaalt zet ogenblikkelijk de toon die Antonioni doorheen de hele film aanhoudt. De regisseur ging zelf zo ver om zijn art director Piero Poletto de natuur in de gewenste kleur te laten verven of zelfs een hele straat te herschilderen. Hij deed het met Tintal verf die weer kon worden afgewassen na de nodige opnames. De wereld ziet eruit zoals Antonioni dat wil, niet zoals ze is.

Niet te vergeten zijn de elektronische geluidseffecten en dronezangen van Vittorio Gelmetti die telkens in de geluidsband komen sluipen wanneer Giuliana in een neurotische toestand geraakt. Gelmetti’s elektronische soundtrack heeft een geweldig trippy effect en is invloedrijk geweest voor al wat na Il Deserto Rosso kwam.

Rizzoli Film

Rizzoli Film

Het verhaal en de vlotheid van Antonioni’s films zijn vaak ietwat problematisch, althans voor zij die liever licht verteerbare cinema kijken. De hoofdrolspelers lijken een doel te ontbreken en betekenis is moeilijk te achterhalen. Toch maken de personages een proces door dat hun visie op de wereld en op de mensen rondom hen verandert. Je kijkt Antonioni ook simpelweg omdat elk shot een kunstwerkje is, zeker in Il Deserto Rosso dat zo’n geweldige mise-en-scène heeft. Locatie, achtergrond, kleuren en geluiden, elk detail klopt. Het is een beetje als een minder frivole en serieuze Wes Anderson. Het zijn de speciale, tot de verbeelding sprekende momenten die blijven hangen, zoals het groepje vrienden van Giuliana dat aan de haven plots in de mist opgaat, alsof ze haar ontastbare realiteit zijn. Dat zijn de grootse momenten van Antonioni. De film heeft misschien niet op alle vlakken de tand des tijds doorstaan. Monica Vitti’s acteerprestatie komt vandaag nogal geaffectioneerd over, over the top. Vitti blijft geweldig om te zien, maar is eerlijk toegegeven, niet de beste actrice. Toch, na 50 jaar staat deze film nog recht als een huis, en dat zal het nog heel lang doen.


Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...
TAGS: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,

Comments are closed.